tarihini çok iyi bilen bir toplumdur. adamlar kendi tarihlerini milata kadar çok iyi bildikleri gibi, hem bizans'ı hem selçuklu'yu hem de osmanlı'yı çok iyi biliyorlar. yıllar önce bizans araştırmalarım için urfalı mateos kroniklerini arıyordum, bir türlü bulamayınca california'lı ermeni hukukçu arkadaşa sordum. onda ermenice kopyası varmış, hatmetmiş. neyse sonra bir korsan pdf sitesinden ingilizcesini bulmama yardımcı oldu. adamların olayı şu: 3d grafik sanatçısından tut mühendisine eğitimli diaspora ermenileri bütün o ermeni kroniklerini sular seller gibi hatmetmiş. üstüne osmanlı tarihi falan da okumuşlar. ileri seviyede tarih bilmeyen ermeni yok gibi bir şey. oysa bizimkiler eğer meslek olarak tarihle uğraşmıyorsa aman aman bilmez. hatta tarih okuyanlar bile master, doktora seviyesindeyse o random ermeni vatandaşlar kadar bilgi sahibi oluyor. düşün adam amerikalı, meslek olarak tarihle uzaktan yakından alakası yok ve şak diye bana bizans imparatorluğundaki ermenilerle ilgili bir sürü akademik paper pdf bulup bir de kitap tavsiye etti. bizans hanedanları konusunda uzun bir sohbet yaptık. sonra gittim mesleği grafikerlik olan başka bir ermeni arkadaşa mevzuyu açtım, o da takır takır saydı döktü, osmanlı'da sabetaycılardan tut bizans imparatorluğundaki zırhlara kadar bir ton muhabbet döndürdük. ama bizimkiler eğer müstesna olarak özel bir merakı yoksa ya da tarih mezunu değilse zerre kadar ilgilenmiyor da, bilmiyor da.
ermeni diasporasında tarih bilinci çok kuvvetli olduğu için lobileri dünya çapında bu kadar güçlü, bizimkilerde ise lobi falan hak getire. herhangi bir random ermeniyi getirsen ilber hoca'nın karşısına koysan saatlerce muhabbet eder. helsinki'de ilber hoca'nın bir seminerine gittim, orada bizim türkler sırf ben falan derneğin başkanıyım bilmem ne diye 40 saat kendi reklamlarını yaptıktan sonra lise seviyesinde saçma sapan sorular sordular. dişe dokunur bir şey soran toplasan 3 kişi anca çıktı. oysa ermenileri getirsen onlarca kişiden doktora seviyesinde sorular duyardın.