-
Ünlü italyan yönetmen bernardo bertolucci’nin çölde çay* ve little buddha ile devam eden oryantal üçlemesinin ilk filmi olan, çin’deki hanedanlıklar döneminin sonuncusu olan qing hanedanı’nın son imparatoru pu yi’nin yaşam öyküsünü anlatan 1987 yapımı biyografik film. Film, 7.7 imdb puanına sahip olmasının yanı sıra, tam 9 dalda oscar ödülü almıştır. Yapılması oldukça zorlu bir filmdir, bu konuya da filmle ilgili bilgiler kısmında değineceğim.
film, son imparator pu yi’nin hayatını, yani yaklaşık 60 yıllık bir süreci anlatıyor. Üç yaşında imparator olan pu yi, altı yaşında ülkenin cumhuriyet rejimine geçmesi ile imparatorluğunu kaybediyor. (pu yi şubat 1906’da doğmuştur, tahta kasım 1908’de geçmiştir. Ancak çin’deki yaş sistemine göre, bazı diğer asya ülkelerinde olduğu gibi, insanlar doğunca 1 yaşından başlarlar. O yüzden yaşı üç olarak geçer, filmde olan bir hata değildir.) Ancak yeni yönetim kendisinin yasak şehir (imparatorların yaşadıkları, günümüzde tarihi eser niteliğinde olan büyük yapı) içerisinde imparatorluğunu sürdürmesine izin veriyor.
ancak yönetim sürekli değiştiği için 1924’te yasak şehir’den de ayrılması isteniyor. Tekrar imparator olmak isteyen pu yi, peş peşe hatalar yapıp japonlara güvenerek onlarla işbirliği yapıyor. Sonucunda kandırılıyor. 1940’larda çin’in tekrar yönetimi ele geçirmesi üzerine sovyetlere kaçıyor. Ancak 1949’da komünistler yönetimi ele geçirince iade ediliyor. Herkes kendisinin zindanlarda ölmesini beklerken kendisi 9 senelik bir eğitimin ardından tekrar “faydalı bir vatandaş” olabileceğine karar verilerek serbest bırakılıyor. İmparator olarak başladığı hayatını, ihanetle sürdürüp, suçlu olarak hapis yatıp, normal bir vatandaş olarak sonlandırıyor. Film bu dönüşümü çok başarılı şekilde vermiş.
-- spoiler --
filmin son sahnesinde, pu yi’nin bir zamanlar imparatoru olduğu yasak şehir’e bilet alarak ziyaretçi olarak gitmesi çok güzel bir ayrıntıydı.
ayrıca çocukluğu boyunca pu yi’nin aslında yasak şehir’den çıkamamasına sızlanmasını görürüz. Annesinin cenazesini bile göremeyen bir çocuktur. İmparator adı altında tutsak hayatı yaşayan, hiç arkadaşı olmayan bir çocuktur. Ancak bir kez çıktıktan sonra ise başı dertten kurtulmaz. Filmin son sahnesinde ise işte, o çıkmak için can attığı yere bilet alarak girer.
Bir diğer detay ise, kendisini faydalı vatandaş hale getiren, tutuklu bulunduğu yerin müdürünün filmin sonunda vatana ihanetten suçlu bulunmasıdır.
-- spoiler --
Filmin süresi yaklaşık 220 dakika. Haliyle başlarken biraz göz korkutuyor. Ama izlerken hiç uzun gelmedi. Yönetmen iki farklı dönemi, flashback’lerden yararlanarak, aynı anda anlattığı için filmin sıkıcı olmasının önüne geçmiş. Düz bir zaman çizelgesinde çocukluğundan başlayıp, ölümüne kadar gitseydi muhakkak sıkıcı olurdu. Diğer bir başarılı nokta ise, bu tarz uzun dönemleri anlatan filmlerde genelde olayların çok hızlı geçmesi. 10-15 seneyi anlatan filmlerde bile hızlı geçişlerden dolayı kopukluk oluyordu, sanki her olaya bir sahne değinip geçiyorlarmış gibiydi. Bertolucci, nasıl başardıysa 60 sene gibi olağanüstü uzun bir zaman dilimini 3.5 saate öyle bir yedirmiş ki, film kesinlikle hızlı akmıyor. Her olayı anlıyoruz ve çok güzel bir tempoda ilerliyor. Sırf bu yüzden oscar’ı hak etmiş bence zaten. Ek olarak filmde yer alan geleneksel müzikler de çok güzeldi.
Filmle ilgili söyleyebileceğim tek eksi nokta, filmde çinlilerin kendi aralarında bile ingilizce konuşması. Yani bütün film ingilizce çekilmiş, aralarda sadece birkaç çince cümle duyuluyor. Ama nedense japonlar kendi aralarında japonca konuşuyor. Tabii anlamak mümkün, her şeyden önce yönetmen çince bilmiyordur muhtemelen. Film çince olsa bu kadar izlenmezdi de belki. Ama yine de çok sırıtıyordu. Filmle ilgili çoğunluğu imdb’den alınmış bazı bilgiler:
- Filmde rastlanan bir hata; çin cumhuriyeti döneminde tabelalarda filan basitleştirilmiş çince kullanılması. Halbuki çin halk cumhuriyeti kurulana kadar çin’de geleneksel çince kullanılmıştır. Basitleştirilmiş çince 1949’da ortaya atılmıştır ve yaygınlaşması 1960’ları bulmuştur.
- pu yi’nin 1927’de seslendirdiği “am i blue” şarkısı 1929’da çıkmıştır. Bu da filmdeki bir hata.
- Çin Halk Cumhuriyeti’nin, Yasak Şehir içinde çekilmesine izin verdiği ilk filmdir. Aslında bu bilgi bile filmin tarafsızlığıyla ilgili soru işaretleri oluşturdu, çünkü çin halk cumhuriyeti kendilerini kötü gösteren bir şey olsa filme izin vermezdi. Bu da acaba filmde çin lehine iyileştirmeler yapıldı mı şüphesi oluşturdu ama film puyi’nin “from emperor to citizen” adlı otobiyografisinden uyarlanmış. Burada bir iyileştirme yapıldıysa bile muhtemelen onu puyi kitapta yapmıştır.
- film, bertolucci’nin “La Condition Humaine” ile birlikte çin hükümetine sunduğu iki filmden biriydi. Çin hükümeti bu filmi tercih etti.
- filmde 19 binden fazla kişi yer aldı.
- çok zor bir film olduğunu söylemiştim. Bunun sebebi kuşkusuz filmin çekim lokasyonu olan çin halk cumhuriyeti’ndeki katı uygulamalar. Bu zorluklardan biri: pu yi’nin özel eğitmeni olan ingiliz diplomat rolünü oynayan aktör, bir gün pasaportunu unuttuğu için set alanına almadılar.
- filmde kullanılmak için yaklaşık 1 ton insan saçı ithal edildi.
- Bbc linkinde filmin çekimlerinin 2.5 sene sürdüğü söyleniyor ancak doğru bilgi mi bilmiyorum. Belki alınması gereken izinlerle birlikte 2.5 sene sürmüş olabilir.
www.imdb.com/...
www.bbc.com/...