t24'e verdiği röportajı izlerken onun adına biraz utandım doğrusu. daha önceden yazılmış, çalışılmış cevapların kötü bir icrasını bize röportaj diye yutturmaya çalışan koca koca iki adam. tam kıvamında bir muhalefeti, tökezlemeden, ambalajı çizdirmeden oynama. dilin sürçse ne olurdu sayın pamuk? kağıttan okurken zaten sürçtü.
orhan pamuk'u vasat bir romancı yapan şey bu zaten: başkalarının yargılarını o kadar çok düşünüyor ki kendisinde orjinal bir şey kalmıyor. her türlü sivriliğini, tuhaflığını, sapkınlığını, yargılanma korkusundan, beğenilme arzusundan dolayı kesiyor. kendi kendini hadım ediyor.
halbuki büyük yaratıcılar, sanatçılar, abuk subuk da konuşabilir, saçmalayabilir. herkesin kursağından şıp diye geçemez bir sanatçı. kılçıklıdır, takılır. büyük içgörülerin, duyguların, keşiflerin bedeli budur.
orhan pamuk kendi kendisini sıradanlığa mahkum etmiş. cümlelerini ve kurgusunu karmaşık bulanların eleştirileri, onun basitleşmesinin mazareti olamaz. çomarlar ve cahilleri tatmin edecek bir roman mı yazmak istiyor? yoksa faulkner, tolstoy, hemingway ayarında ölümsüz ustaların yanına mı yerleşmek istiyor?
orhan pamuk vasatlığın üst sınırından fazla açılmamaya karar vermiş. onu orada sevenler çok, onlar da bırakmak istemiyorlar. hep beraber geçinip gidiyorlar. orhan pamuk'a bir öğretmen romancı rolü yüklemişler, ondan abdülhamit'i, kars'ı falan öğretmesini istiyorlar, o da kurguyu biraz boşlayarak onlara klişelerle dolu bir şeyler öğretiyor. anlattıkları yanlış demiyorum, uzun zamandır da okumadım zaten. ama buna ihtiyaç yok ki. sanatın alanını boşaltarak öğretmenliğe kaymasını eleştiriyorum.
türkçesinin lezzetsiz oluşuna, karakter yaratamamasına falan takılmıyorum. bu hırs ve adanmışlıkla, bunların öneminin kalmadığı, avangart bir esere ulaşabilirdi. nabokovun lolitası gibi mesela, sapkın ve tuhaf şeyler yazabilirdi. orhan pamuk'la ilgili hep üzüldüğüm şey budur. tabii onun şahsında, türk edebiyatına da üzülüyorum.
ha bu söylediklerim benim beklentilerimin çapı ile ilgilidir. yoksa orhan pamuk büyük bir romancımızdır, umarım daha çok insan onu okur, o daha çok yazar falan filan.