eyvallah, üç ayrı kelimeden oluşan arapça bir cümle. ey veya -iy, "evet, tabii" gibi anlamlara gelir.
bilhassa vav'la beraber kullanıldığında dilimizdeki ifadesiyle 'aynen öyle, tastamam' gibi manaları içine almaktadır.
'tamam, peki' manasına pratik arapça'da halihazırda 'eyva' şeklinde söylenişine aşinayızdır.
bazen ayva olarak müstehzi bir edayla fevkalade kötü taklitlerini de duyduğumuz bu kelam esasında allah lafzı düşünülerek bizdeki eyvallah'ın araplardaki söyleme tarzıdır.
?ve? harfine gelince. sadece gramer açısından incelendiğinde en az on iki ayrı işlevi vardır.
bu tabirde geçen ?vav? için çeşitli fikirler öne sürülmüş. bazıları cevabı kuvvetlendirmek için, bazıları da yemin manası için kullanıldığını öne sürmüşlerse de maiyyet yani beraberlik bildirmek için kullanıldığı fikri ağır basmıştır.
ikinci kelime olan ?allah? ki daha çok lafzatullah şeklinde ifade edilir. cenab-ı hakk'ın yüzlerce ismi olmasına rağmen allah ismi gibisi yoktur. çünkü 'zât-ı ehadiyyet'in kendisini tesmiye ettiği isimdir.
öyle bir zat ismi ki, semavî kitapta beyan edilen bu isim etimolojik olarak bile incelense, eşi benzeri olamayan bir kelime olarak kalmayıp, ayrıca ikiliği ve çoğulluğu kabul etmeyen bir yapıya sahiptir.
sadece içinde geçen lafzatullah bile eyvallah'ın alelade kullanılmamasına yeter bir sebeptir.
belki de gündelik arapçada eyvaa olarak ifade edilmesi bundan kaynaklanıyordur. ?eyvallah?ın yukarıda geçen manasıyla beraber tasavvuftaki ıstılâhî sahasını mülahaza edersek bu gerçek daha bariz bir hal alacaktır. 'hakla kabul ettik, haktandır' manasını ihtiva ettiğinden eyvallah, sufîyyede hemen hemen her halde zikredilir, bir virddir adeta. ?