camilere bitişik şekilde yapılan, üstü kapalı, yarı açık, revaklı yer.
son cemaat mahalli ya da son cemaat mahfili şeklinde söylendiği de görülür, genellikle büyük camilerde bulunur. aslında büyük camilerin ya da selatin camilerinin içerisine girerken karşımıza çıkan ilk yer çoğunlukla burasıdır. son cemaat yeri genellikle camii avlusundan ve caminin içerisinden biraz daha yüksek olur ve genelde mermerden yapılmıştır.
son cemaat yerinin iki büyük görevi var aslında. birincisi; camii içerisinin kalabalık olduğu durumlarda dışarıda da ibadet edilmesini sağlar. caminin dolu olduğunu gören cemaat burada saf tutar. günümüzde hoparlör sistemleri olduğu için direkt olarak imamın sesi duyuluyor tabii ama eski zamanlarda insanlar müezzinin mükebbireden gelen sesine göre namazlarını imama uyarak cemaat ile birlikte kılarlarmış.
son cemaat yerinin ikinci büyük görevi ise namaza geç kalan insanların ayrı ayrı değil, cemaat şeklinde namaz kılmalarına fırsat vermesidir. daha açıklayıcı şekilde belirtmek gerekirse; düşünün, akşam ezanı okunmuş ve camii içindeki cemaat imama uyarak farzı kılmış. ancak camiye geç gelen 10 kişi daha var. içerideki cemaat akşam namazının son sünnetini kılarken, bu geç kalan 10 kişi son cemaat yerinde cemaat oluşturarak akşam namazının farzını kılıyorlar. bu sayede son cemaat yerinde farz namazını kıldıran imamın sesi, caminin içine yansımamış oluyor. yani camii içindeki de dışındaki de birbirini rahatsız etmeden namazını cemaatle kılmış oluyor.
bu ikinci büyük görevi yerine getirme adına son cemaat yerinde mihrap/lar bulunur. bazı camilerin son cemaat yerinde şu görselde göreceğiniz üzere tek mihrap varken, bazı camilerin son cemaat yerlerinde ise şu görselde göreceğiniz üzere iki mihrap bulunur. bu mihraplar sayesinde hem son cemaate imamlık eden kişiye yer açılmış olur, hem de kıble yönü tayin edilmiş olur.