iblis, yani şeytan cin tayfasından olup, ateşten hem de dumansız, öz, yalın, yakıcı ateşten yaratılmıştır.
bursalı ismail hakkı hazretleri de, ?o cinlerdendi? ayetini, ?onun aslı, ateşten yaratılmış bir cindi. meleklerden değildi.? diye tefsir etmekte ve ?meleklere 'ademe secde edin!' demiştik. iblis hariç hepsi hemen secde etti.?(kehf, 18/50) ayetinde iblisin meleklerden istisna edildiğini söylemektedir.
?iblis melek olmayıp, cin olduğuna göre, melekten nasıl istisna edilmiş olabilir?? tarzındaki muhtemel bir soruya cevap için şu izahı yapmıştır. çünkü, iblis de onlarla beraber secde etmekle emrolunmuştur. daha sonra ise istisna edilmiştir. tıpkı, ?falan kadın hariç hepsi çıktılar? sözünde olduğu gibi.
burada hariç olan kişi, erkekler arasında bulunan bir kadındır. bir görüşe göre, ?o cinlerdendi? cümlesinden kasıt, onun ilk cin olduğuna işarettir. hz. ademin ins'den olduğu gibi. çünkü hz. adem insanların ilkidir.
iblis denen o cin, ?rabbinin emrinden çıktı.? allah'a itaat etmekten kaçındı. oysa biz biliyoruz ki, ?melekler, allah'ın emrine isyan etmezler, ne emrederse onu yaparlar.?
insanlar ve cinler, kulluk sorumluluğu ile yükümlü oldukları için, iradeleri ile yaptıklarının cezalarını veya mükafatlarını göreceklerdir. ancak melekler öyle değil. onlar hata yapmaktan korunmuşlardır; şer işlemeyi irade edemezler.