-
canlıların fonksiyonel birimi.
bir varlığa canlı diyebilmemiz için o varlığın hücrenin temel özelliklerini taşıması gerekir. Virüsler pek çok yanıyla temel hücre tanımına uymadığı için canlı kabul edilmiyor mesela. ilginç şeyler aslında. dna veya rna taşıyor ama canlılığın temel tanımına uymuyor, öyle kafasına göre takılan ne idüğü belirsiz bi şey. bilimsellik, bilgilendiricilik bu söylemden sonra bitti herhal. neyse devamına da bi şans verin, olur belki?
canlı bir bütün gibi görünüyor fakat canlıyı oluşturan birimler birbirinden tamamen olmasa da bağımsız. bir arada yaşayan topluluklar gibi hücreler de bir araya gelerek basit veya karmaşık bir organizma meydana getirir.
insan vücudundan örnekler üzerinden gidelim:
hücrelerin bir kısmı örtü görevini üstlenmiş. damarların iç yüzünü örten bir hücreler katmanı ya da ağız, mide, bağırsak gibi organların en iç kısmını kaplayan hücreler katmanı var: epitel doku.
örtü görevini yapan hücre katmanlarının altında da organın temel yapısını oluşturan bir doku ve bu dokuyu oluşturan hücreler var: bağ doku.
tükürük, gözyaşı, ter gibi vücut sıvılarını ya da besinleri parçalayan enzimleri, hidroklorik asit gibi asitleri salgılayan hücreler var.
ve son olarak da tüm organizmadaki trafiği kontrol eden, hücreler arası iletişimi sağlayan sinir hücreleri var.
sonuçta kendi kendini yöneten, kendi kendini yaşatan bir sistem var. bu sistemin yürümesi hücreler sayesinde oluyor. hücreler kendi devamlılıkları için üretiyor, koruyor, sinyal taşıyor ... vs vs.
Hücre tek başına fonksiyonel bir birim olduğuna göre tek bir hücre de canlı tanımına uyar ki doğada insan, hayvan, bitki gibi çok hücrelilerin yanı sıra pek çok tek hücreli ilkel canlılar da vardır. -
Prokaryotik ve ökaryotik olmak üzere ikiye ayrılır. -
ince bir zar içindeki protoplazma ve çekirdekten oluşmuş, bir organizmanın yapı ve görev bakımlarından en küçük birimi, göze. -
Küçük oda. -
Tutukluların veya hükümlülerin yalnız olarak kapatıldıkları küçük oda.
Örnek kullanım: Hücrenin kapısında delikten bana bakan ere bir pusula uzatıp kumandana götürmesini istiyorum. (N. F. Kısakürek) -
Siyasi bir inançla gizli olarak çalışan bir örgütün genellikle aynı yerde çalışanlarının oluşturduğu topluluk. -
(bkz: the cell)
-
vücudun temel, yaşayan, yapısal ve işlevsel parçalarıdır. ortalama bir yetişkin insan bunlardan 100 trilyon tanesinin bir araya gelmesiyle oluşur. hücreyi inceleyen bilim dalı ise hücre biyolojisi/sitoloji/cytology'dir
kelimenin kökenine bakarsak arapça "kapatılmış yer, oda" anlamındaki "hucra حجرة" kelimesinden dilimize yerleşmiş olduğunu görüyoruz. lakin olay bu kadar basit değil: ecdadımız, biyoloji terimi olarak "cellule" olan fransızca kelimeyi karşılamak üzere "hücrecik" anlamına gelen "hüceyre" kelimesini kullanmayı denemişler vaktinde ama zamanla bu kullanım azalarak yerini bugünkü haline bırakmış.
zannımca hücreyi anlayabilmek için dokuya da ucundan bir bakmak gerekiyor. o yüzden şöyle küçük bir çeviri yaptım, dileyenler spoilerdaki kaynakça kısmından metnin orijinaline de ulaşabilirler:
"hücre, her biri gerçekleştirdikleri biyokimyasal reaksiyonlarla yaşamı mümkün kılan kompleks bölge ve parçaların bütünüdür. buna rağmen bir hücre vücutta nadiren tek başına fonksiyon gösteren bir birim olarak bulunur. bunun yerine genellikle birlikte çalışarak doku denilen grupları oluştururlar."
yani kendileri tek başlarına birer bütün olmalarına rağmen, fonksiyon gösterebilmek için daha büyük bir bütünün parçası olmaya ihtiyaç duyarlar.
-- spoiler --
tortorra gj, derrickson b (2017). Principles of ANATOMY & PHYSiOLOGY. 15th Ed. new jersey: John Wiley & Sons, 106
"...a cell is a complex collection of
compartments, each of which carries out a host of biochemical reactions
that make life possible. However, a cell seldom functions as an isolated
unit in the body. Instead, cells usually work together in groups called
tissues."
www.nisanyansozluk.com/...
-- spoiler --