bir kitabın sahibini belirlemek üzere kapak içine yapıştırılan özel etiket. ek libris latince kökenli bir sözcük, kitaplığından anlamını taşıyor ve kitap sahibinin ismi ile devam ediyor. kitap üzerinde sahibini belirleyen damgaların tarihi antik mısır'a kadar gidiyor. avrupa'da matbaanın icadı ile birlikte matbu ex librisler dönemi başlıyor. basit bir etiket değil bunlar kitap sahibinin talebi doğrultusunda özel olarak tasarlanıp üretilen, üstünde armalar, rozetler, çeşitli simgesel figür ve motifler bulunan etiketler. www.google.com.tr/...
ingilizce karşılığı “bookplate” olan sözcük, “...nın kitaplığından”, “...nın kütüphanesine ait” anlamlarına gelen, mülkiyet aktaran latince bir deyiştir. kitabı ödünç alan kişiyi onu geri getirmesine dair uyarır.
avrupa’da 15. yüzyılın ortalarında gutenberg’in matbaayı icat etmesinden önce kitaplar manastırlarda elle yazılırmış ve bu elle yazılan kitapların sahipleri onların çalınmasından korktukları için kitapların iç kapaklarına nev’i şahsına münhasır işaretler koymaya başlamışlar. önceleri sadece kilisenin ve prenslerin ellerinde bulunan çok değerli el yazması kitaplar, matbaanın icadıyla alt düzeydeki soyluların ve eğitim görmüş burjuva sınıfının da eline geçmeye başlamıştır. böylece tek sayı olma durumunu kaybeden bu kitapların, hırsızlıktan ve değiştirmelerdeki kaybolmalardan korunması için özel bir mülkiyet işareti gerekliliği doğmuştur. büyük kitap koleksiyonlarına sahip ortaçağ manastırlarındaki kitaplarda da bu tür semboller kullanılmış, hatta ödünç verilen kitaplara özen gösterilmesi için ricalarda bulunulmuş, kaybolursa verilecek cezalar yazılmıştır. bir gereksinme sonucu ortaya çıkmış,1800 yıllarına kadar da daha çok soyluların arması olarak kullanılan ekslibrisler, 19. yüzyıl ve özellikle de 20. yüzyıldan sonra tümüyle sanatsal değer taşıyan nesneler olarak ele alınmışlar ve estetik kaygılar gözetilerek biçimlenmişlerdir.
ekslibrisler kitap sahibini yansıtan, tanıtan, yücelten işaretlerden, çizimlerden ve bazen iyimser bazen de kötücül ve tehditkar uyarılardan oluşmaktadır. bazı kitaplarda “kitapçıya gidip kendinize bir tane satın alın” veya “bu kitap benim / bu yüzden adımı yazıyorum / eğer sen bu kitabı çalmak istersen / boğazından asılacağını bilmelisin…” gibi uyarılara rastlanmaktadır. “herkes ödünç alabilir, fakat centilmen olan geri getirir, onu ödünç aldıysan özgürce kullan / kötü kullanmaktan kaçın, dikkat et / oku, fakat kaybetme ve başkasına verme / sonra onu sahibine geri ver”, “sahibinin adını görüyorsunuz, bu kitabı çalarsanız utanırsınız”, “bu kitabı çalmak cennetin kapılarını kapatır / onu tahrip etmek cehennemin kapılarını açar / kim bu kitabı izinsiz alırsa / bütün japon tanrıları tarafından cezalandırılacaktır” gibi ilginç örnekler mevcuttur. ilk ekslibris 1450li yıllarda “igler/kirpici” takma adıyla tanınan alman papaz johannes knabensberg için yapılan ve çayırdaki çiçeği ısıran bir kirpinin betimlendiği ekslibristir. ekslibrisin üst kısmında “hanns igler, kirpi sizi öpebilir” ibaresi bulunmaktadır. kitabı ödünç alan kişinin geri getirdiğinde öpücükle ödüllendirileceği, aksi halde kirpinin oklarına hedef olacağı anlatılmaktadır.
kitabın sahipliğini gösteren bir işaret. "kütüphaneden dışarı" verdiğiniz kitapların üzerinde başkaları hak iddia etmesin diye kitabın genelde ön sayfasına yerleştirilir.
avrupa'da kitap çok kıymetli olduğundan (çinliler ve japonlar kadar maliyetsiz üretemiyorlar tabii...), ex librisler de çok sanatsal hale bürünmüşler:
Aynı zamanda bir senfonik metal grubu. Hollandalı senfonik metal gruplarından, en çok da ayreon'dan tanıdığımız birçok müzisyen bir araya gelip oluşturmuş, soprano vokalleri de dianne van giersbergen üstleniyor.