9. ordu müfettişi mustafa kemal paşa'nın istanbul'dan yola çıktığı bandırma vapuruyla samsun'a ayak bastığı tarihi gün, milli mücadele döneminin başlangıcı.
Yorgun düşmüş, harap edilmiş binlerce yıllık Türk kültürü ve yüksek Türk medeniyetinin bağımsızlık inancı, ancak ve ancak Mustafa Kemal gibi bir liderin omuzlarında yeniden şahlanabilirdi. O, dünyada eşi benzeri olmayan bir devrimci, asker ve devlet adamıdır. Nurlar içinde ol Gazi Mustafa Kemal Paşa! Tanım: bir milletin uyandırıldığı ve bağımsızlık ateşiyle harlandığı gündür.
1919 senesi Mayısı’nın 19. günü Samsun’a çıktım. Vazıyet ve manzara-ı umumiye: Osmanlı Devletinin dahil bulunduğu grup, Harbi Umumide mağlup olmuş, Osmanlı ordusu her tarafta zedelenmiş, şeraiti ağır, bir mütarekename imzalanmış. Büyük Harbin uzun seneleri zarfında, millet yorgun ve fakir bir halde. Millet ve memleketi Harbi Umumiye sevk edenler, kendi hayatları endişesine düşerek, memleketten firar etmişler. Saltanat ve hilâfet mevkiini işgal eden Vahdettin, mütereddi, şahsını ve yalnız tahtını temin edebileceğini tahayyül ettiği yeni tedbirler araştırmakta. Damat Ferit Paşa’nın riyasetindeki kabine; âciz, haysiyetsiz, cebîn, yalnız padişahın iradesine tâbi ve onunla beraber şahıslarını vikaye edebilecek herhangi bir vaziyete razı...”
O razı olmadı, her anlamda bitmiş olan bir milleti ayağa kaldırdı ve hepimize bu memleketi miras bıraktı. memleketin kurtuluşunun meşalesini o gün yaktı. Atatürk bir soruya cevaben benim doğum günüm 19 mayıs'tır der. Bana göre de tüm Türk milletinin 2. Doğum günü 19 mayıs'tır. Milletçe doğum günümüz kutlu olsun.
kurtuluş savaşı'nın başlangıcı olarak kabul edilen tarih.
Fahrî Yâver-i Hazret-i Şehriyâri Mirliva Mustafa Kemal Paşa, erzincan'ın güneyine yerleşmiş olan 9. ordu'yu teftiş etmek üzere anadolu'ya geçmiştir.
9. ordu'nun teftişi planı da nisan ayında düzenlenmiştir. şevket turgut paşa, cevat paşa, kavaklı mustafa fevzi paşa üçler misakı adı verilen planı oluşturmuş ve 9. ordu müfettişliği makamı oluşturulmuştur. bu makam miralay refet bey ve kazım karabekir paşa'nın birliklerini mustafa kemal paşa'nın teftişine veriyordu.
mustafa kemal paşa'nın müfettişliğine ek olarak bir de rumeli orduları için rumeli ordu müfettişliği oluşturulmuştur.
peki bu ordu müfettişlikleri ne için vardı?
aslında bunlar mondros mütarekesi'nde yer alan "İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durumun ortaya çıkması halinde herhangi bir stratejik yeri işgal etme hakkına sahip olacaktır." maddesinin hayata geçmemesi için oluşturulmuş müfettişliklerdi. yani bulundukları yerde asayişi ve düzeni sağlayacaklar ve bir işgal hareketinin yaşanmaması için gerekli önlemleri alacaklardı. ayrıca müfettişler osmanlı ordusunun terhisi işlemlerini teftiş edeceklerdi.
ayrıca padişah vahdettin de istanbul'daki subay sayısını azaltmak ve istanbul'u tamamen elinde tutmak için bir şekilde subayları istanbul'dan savmak için fırsat kollamaktaydı. bu tarz müfettişlikler onun bu isteği için de uygundu.
zaten bir şekilde anadolu'ya geçmek isteyen mustafa kemal'e de bu müfettişlik görevi adeta altın tepside sunulur. vahdettin de "canım 2 tane orduyla mı ülkeyi kurtaracağız?" düşüncesinde olduğundan terhis işlemlerinin sorunsuz gerçekleşeceğini düşünüyordu.
ama vahdettin ve şürekasının tahmin edemediği şey de kazım karabekir paşa'nın "ben ordumu terhis etmem" demesi olmuştur. bundan sonra gerçekleşen her olay mustafa kemal ve türkiye cumhuriyeti'nin lehine, vahdettin ve osmanlı'nın aleyhine olmuştur.
“1919 yılı Mayıs'ının 19'uncu günü Samsun'a çıktım." cümlesiyle başlayan bu yolun sonu işgalcilerin kovulmasıyla, monarşik düzenin sonlanmasıyla bitecek. onun yerine milli egemenliği esas alan cumhuriyet kurulacak, tam bağımsızlık hedefiyle ve arka arkaya gelecek devrimlerle bir millet ayağa kalkacaktı. bu yola baş koyan herkese minnettarız.
bugün aynı zamanda atamızın doğum günüdür. nice mutlu yıllara paşam ve hepimizin 19 mayıs'ı kutlu olsun.
"Sizler, yani yeni Türkiye 'nin genç evlatları! Yorulsanız dahi beni takip edeceksiniz... Dinlenmemek üzere yürümeye karar verenler, asla ve asla yorulmazlar. Türk Gençliği gayeye, bizim yüksek idealimize durmadan, yorulmadan yürüyecektir."
mirliva mustafa kemal'in Fahrî Yâver-i Hazret-i Şehriyâri olarak samsun'a ayak basıp mıntıka palas oteli'ne yerleştiği gün. daha sonra halkı işgaller konusunda bilgilendirmek amacıyla mitingler düzenlemiştir. ayrıca karadeniz bölgesindeki yunan çeteleri hakkında da ingilizlere nota verip havza'ya geçmiştir.